علائم خرابی کمپرسور پیستونی و روشهای تشخیص زودهنگام
علائم خرابی کمپرسور پیستونی در سردخانه ها و چیلرها
(ویژه تعمیرکاران، سردخانهسازها و بهرهبرداران)
کمپرسور پیستونی قلب سیستم تبرید است؛ پس هرگونه خرابی یا افت راندمان آن، مستقیماً دمای سردخانه یا چیلر، فشارهای سیستم و مصرف انرژی را تحتتأثیر قرار میدهد. تجربه پروژههای اجرا شده توسط شرکت ترمو آسا نشان میدهد که ۸۰٪ خرابیهای بزرگ کمپرسور، قبل از توقف کامل، علائم قطعی و قابلتشخیص دارند؛ ولی معمولاً نادیده گرفته میشوند.
در این مقاله علائم اولیه خرابی و روشهای تشخیص زودهنگام را دقیق، فنی و تجربی بررسی میکنیم.
بخش ۱
علائم خرابی که از روی عملکرد سیستم مشخص میشوند
۱.افزایش فشار مکش (Suction Pressure Rise)
در این حالت فشار ساکشن افزایش پیدا می کنند ،علل مختلفی می تواند در سیکل داشته باشد مثل خرابی در شیر انبساط و غیره. خرابی ناشی از کمپرسور در این حالت ها معمولاً نشاندهنده موارد زیر است:
- سایش پیستون و رینگها به جداره سیلندر و در نتیجه افزایشی لقی در این قسمت ها که باعث فرار روغن ام می شود.
- مشکل در هوا بند بودن سوپاپهای مکش سر سیلندر کمپرسور
- پریدن واشر سر سیلندر کمپرسور که باعث ارتباط بین قسمت کم فشار و پر فشار می شود از جمله این عوامل است.
علامت های جانبی:
کمبود ظرفیت سرمایی، افزایش دمای اتاق سردخانه، بالا رفتن سوپرهیت.
۲.افزایش غیرمعمول فشار دهش (Discharge Pressure Rise)
علت های زیادی می تواند دست در دست هم دهد که این حالت افزایش فشار رانش اتفاق می افتد که در چیلرها و سردخانه ها تا حدودی با هم مشترک هستند. در چیلرهای هواخنک و سردخانه ها می تواند عواملی مانند: خرابی فن های کندانسور،وکیوم نا مناسب مدار تبرید،خرابی فین های کندانسور و کاهش دبی هوای عبوری از روی فین ها و در چیلرهای آب خنک:رسوب گرفتن لوله های داخلی کندانسور،مشکل در گردش آب برج خنک کننده،شارژ زیاد مبرد و الی آخر می تواند داشته باشد.
دلایل محتمل در کمپرسور:
- سوپاپهای دیسچارج تاب برداشتهاند
- پورتهای تخلیه نیمهمسدود هستند یا عواملی باعث این اتفاق شده است.
۳.نوسان شدید فشارها (Pressure Fluctuation)
کمپرسور سالم نوسان ریتمیک و کمدامنه دارد.شاید مشکل از سیکل باشد مثل خرابی شیر انبساط یا کنترل فشار کندانسور
نوسان زیاد در کمپرسورها نشانه یکی از سه مشکل است:
- فنر سوپاپ شکسته
- ولوپلیت تاب برداشته
- لقی شاتون و میللنگ زیاد شده است که همراه با صدا و لرزش است.
بخش ۲
علائم مکانیکی و فیزیکی خرابی در کمپرسور پیستونی
۴.صدای غیرطبیعی (Noise / Knock / Metal Hitting Sound)
یکی از مهمترین هشدارها صدای غیر طبیعی کمپرسور است که اگر علائم زیر را مشاهده کردید بلا فاصله کمپرسور را خاموش کرده و با تکنسین مربوطه تماس بگیرید،زیرا این کار از بروز خرابی های بزرگ تر و عمیق تر جلوگیری خواهد نمود.
اگر صدای کمپرسور به این شکلها تغییر کرده باشد:
- تقتق منظم → شاتون درگیر شده
- تقه فلزی غیرمنظم → رینگ شکسته
- صدای سوت → نشتی سوپاپ
- صدای کوبش → احتمال ورود مایع (Liquid Slugging)
۵.گرمای بیش از حد سرسیلندر و پوسته (Over heating)
دمای بیشازحد معمولاً به چند علت است:
- سوپرهیت زیاد
- نسبت تراکم بسیار بالا که در کمپرسور اتفاق می افتد
- در سسیتم های که اویل سپراتور دارند به ندرت مشاهده شده خط برگشت روغن سپراتور دائم باز شده و گاز داغ رو به قسمت ساکشن انتقال داده و باعث اور هیت شدن کمپرسور شده است.
معمولاً دمای سرسیلندر نباید از محدوده استاندارد ۹۰–۱۱۵ درجه تجاوز کند (بسته به برند).
۶.لرزش غیرعادی کمپرسور
لرزش حتی حد خیلی کم، در کمپرسورها نشاندهنده موارد زیر است:
- تاب داشتن میللنگ بعد تعمیرات که کم اتفاق می افتد
- بالانسی نبودن شاتون ها
- لقی یاتاقان
- نصب ناصحیح کمپرسور روی شاسی
بخش ۳
علائم ناشی از سیستم الکتریکی و موتور کمپرسور
۷. افزایش جریان مصرفی (Amperage High)
در چیلرها و سردخانه ها بخصوص در تابستان ها با کاهش ولتاژ شهری مقدار آمپری مصرفی بالاتر می رود چون توان ثابت است. اما ایرادهای که می توان از کمپرسور باشد به شرح زیر است:
- سیمپیچ نیمسوز شده
- روتور لقی دارد
- شل شدن اتصالات برقی
- فشار دهش بیش از حد بالا
تقریباً همیشه «آمپراژ بالا + دمای بالا» یعنی شروع خرابی موتور.
۸.تاخیر در استارت یا استارتهای متعدد
اگر کمپرسور بیش از دو بار استارت ناموفق داشته باشد، و بعد چک کردن مدار تبرید و مطمئن شدن از عدم عملکرد لو پرشر سویچ معمولاً مشکل در این قسمتها است:
- در کمپرسور تک فاز رله و استارتر آن مشکل دارد
- قفلشدگی مکانیکی پیستون (Partial Seizure) یا سایر قطعات دوار
۹.بوی سوختگی از تابلو یا کمپرسور
علامت قطعی سوختگی یا نیمسوز شدن سیمپیچ داخلی است. و معمولا این بو از پلاتین های کنتاکتور است.
این مرحله معمولاً دیر است و باید کمپرسور فوراً خاموش شود.
بخش ۴
روشهای تشخیص زودهنگام خرابی قبل از توقف کامل
۱۰.چکلیست اندازهگیری فشار و دما (Diagnostics Map)
یک کمپرسور سالم پروفایل عملکرد مشخصی دارد و می توان با رکورد گیری منظم روزانه، از خرابی های بزرگ که ناشی از خرابی های کوچک هستند جلوگیری کنیم:
- فشار مکش در یک دامنه مشخص است.
- فشار دهش در یک رنج خاص قرار دارد.
- دمای دیسچارج استاندارد برای هر کمپرسور برای هر سازنده متفاوت است.
- سوپرهیت قابل اندازه گیری است و بسیار مهم می باشد.
هرگونه انحراف از این الگو که عدد های متفاوتی دارند → هشدار زود هنگام است.
۱۱.تست نشتی داخلی سوپاپ ها (Internal Leakage Test)
روش عملی:
- کمپرسور را خاموش کنید و شیر ساکشن را ببندید.
- لو پرشر سویچ را موقت جامپر کنید.
- کمپرسور را استارت کنید و تا فشار ۵ پی اس آی بیارید و آن را خاموش کنید.
- فشارهای مکش و دهش را ببینید.
اگر فشارها در چند دقیقه به هم نزدیک شوند، یعنی نشتی داخلی سوپاپها قطعی است و نباید فشار ساکشن بالا بیاید.
۱۲.اندازهگیری ارتعاش (Vibration Monitoring)
با تشخیص ساده لرزش میتوان موارد زیر را زود تشخیص داد و از هزینه های که ی تواند سنگین باشد جلوگیری به عمل آورد.
- خرابی یاتاقان
- کج شدن شاتون
- تاب برداشتن میللنگ
۱۳.اندازهگیری جریان با آمپر متر (Clamp Meter)
اگر جریان از مقدار نامی بیشتر باشد، بهتر است:
- دمای موتور
- فشار دهش
- سلامت مکانیکی کمپرسور
- مقدار روغن
کمپرسور بررسی شوند.
۱۴.بازرسی روغن کمپرسور (Oil Quality Test)
روغن شفاف و طلایی → سالم
روغن تیره و بوی سوختگی → آسیب داخلی
وجود براده فلزی → سایش میللنگ و یاتاقانها
این تست در ۹۵٪ موارد نشاندهنده وضعیت داخلی کمپرسور است.
۱۵.بررسی رنگ و وضعیت سوپاپها و گسکتها
در سرویسهای دورهای، تغییر رنگ و تغییر شکل ولوپلیتها اولین نشانه خرابی در آینده است.
به طور مثال با افزایش دمای رانش حالت اور هیت اتفاق می افتد و با باز کردن سوپاپ ها رنگ آنها مشکی و به اصطلاح سرخ شده اند.
بخش ۵
چه زمانی کمپرسور هنوز قابل نجات است؟
کمپرسور معمولاً زمانی قابل تعمیر است که:
- سوپاپها آسیب سطحی دارند
- رینگها فرسوده شدهاند
- یاتاقانها لقی خفیف دارند
- روغن کیفیت خود را از دست داده
- خراشهای سطحی در سیلندر وجود دارد
ولی غیرقابل تعمیر یا هزینه تعمیرات بالا زمانی است که:
- میللنگ تاب داشته باشد
- شاتون قفل کرده باشد
- بلوک سیلندر ترکدار باشد
- سیمپیچ نیمسوز شده و عایق تخریب شده باشد
بخش ۶
جمعبندی فنی و پروژهای
امروزه با استفاده از چند ابزار ساده:
- کلمپمتر
- تست لرزش
- دماسنج لیزری
- چکلیست فشارها
می توان سلامت یک کمپرسور را بررسی کرد و شرایط را سنجید که یک کمپرسور سالهای سال برای شما کار انجام دهد.
